Kanlı Noel: 1963'te Kıbrıs Türklerine Yapılan Unutulmayan Katliam

Olay

21 Aralık 2025

21 Aralık 1963'te başlayan ve Kıbrıs Türk toplumuna yönelik sistematik saldırılarla tarihe "Kanlı Noel" olarak geçen olaylar... Akritas Planı'nın uygulandığı o karanlık günlerde 364 şehit verildi, 103 köy boşaltıldı ve binlerce insan evini terk etmek zorunda kaldı.

Kanlı Noel Nedir? 21 Aralık 1963'ün Karanlık Gecesi

21 Aralık 1963'ü 21 Aralık'a bağlayan gece, Kıbrıs tarihinin en karanlık sayfalarından biri olarak hafızalara kazındı. Kanlı Noel olarak adlandırılan olaylar, Rum militanların (EOKA) Akritas Planı doğrultusunda Kıbrıs Türklerine yönelik sistematik saldırılarıyla başladı. Bu saldırılar, adadaki Türk varlığını yok etmeyi hedefleyen bir planın parçasıydı ve Lefkoşa'dan başlayarak tüm adaya yayıldı. 62 yıl sonra bugün (21 Aralık 2025), o gecenin acısı hâlâ taze: 364 Kıbrıs Türkü şehit düştü, 103 köy boşaltıldı, binlerce insan evini terk etmek zorunda kaldı.

Bu olaylar, sadece bir çatışma değil, Kıbrıs Türk toplumuna yönelik bir soykırım girişimi olarak nitelendiriliyor. Kumsal'daki Barbarlık Müzesi'nde sergilenen izler, o vahşeti belgelemeye devam ediyor.

Arka Plan: Kıbrıs'ta Gerilim ve Akritas Planı

1960 Londra-Zürih Anlaşmaları'yla kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti, Türk ve Rum toplumlarının eşit ortaklığını esas alıyordu. Ancak Rum tarafı, Enosis (Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanması) hedefinden vazgeçmedi. 1963'te Cumhurbaşkanı Makarios'un anayasada 13 maddelik değişiklik önerisi, Türk haklarını kısıtlamayı amaçlıyordu.

Bu öneriye Türk tarafının karşı çıkması üzerine, Rum liderlik gizli Akritas Planı'nı devreye soktu. Planın mimarları arasında İçişleri Bakanı Polikarpos Yorgacis (kod adı Akritas), Makarios ve Glafkos Klerides vardı. Amaç: Türkleri yönetimden dışlamak, silah zoruyla sindirmek ve adadan silmekti.

Akritas Planı Nedir ve Detayları Nelerdir?

Akritas Planı, 1963 yılında Kıbrıs Rum liderliği tarafından hazırlanan gizli bir belge ve eylem planıdır. Temel amacı, Kıbrıs Cumhuriyeti'nde Türk toplumunu yönetimden dışlayarak zayıflatmak, direniş durumunda silahlı kuvvetle sindirmek ve nihai hedef olarak Enosis (Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanması) gerçekleştirmektir. Plan, Kıbrıs Türk kaynaklarında "Türkleri imha veya göçe zorlama planı" olarak nitelendirilirken, bazı Rum kaynaklarında "savunma planı" olarak savunulur.

Planın adı, Bizans dönemindeki sınır koruyucuları "Akritalar"dan esinlenerek verilmiştir. Kod adı "Akritas" olan kişi, dönemin İçişleri Bakanı Polikarpos Yorgacis'tir (eski EOKA lideri). Diğer önemli isimler:

Cumhurbaşkanı Başpiskopos Makarios, Meclis Başkanı Glafkos Klerides ve Çalışma Bakanı Tassos Papadopoulos.

Plan, 21 Nisan 1966'da Kıbrıs Rum gazetesi Patris'te yayımlanarak kamuoyuna duyulmuştur.

Planın Ana Kademeleri ve Detayları

Plan, kademeli bir strateji izler ve şu aşamalardan oluşur:

1. Siyasi Aşama: Anayasada değişiklikler önererek Türk haklarını (veto hakkı, ayrı belediyeler vb.) kısıtlamak. Makarios'un 30 Kasım 1963'te sunduğu 13 maddelik değişiklik önerisi bu aşamanın parçasıdır. Türk tarafı kabul etmezse, "işlemezlik" gerekçesiyle zorla uygulanacaktı.
2. Psikolojik ve Propaganda Aşaması: Rum basınında Türkleri suçlayan yayınlarla uluslararası kamuoyunu hazırlamak. Türklerin "isyan ettiği" algısı yaratmak.
3. Askeri Aşama: Eğer direniş olursa, ani ve toplu saldırı ile Türkleri etkisiz hale getirmek. EOKA militanları ve Rum polis/güvenlik kuvvetleri kullanılacaktı. Plan: "Türk direnişi kısa sürede bastırılacak, dünya 'iç mesele' olarak görecek."
• Silah temini: Yunanistan ve diğer kaynaklardan.
• Gizlilik: Plan sadece üst düzeyde bilinecek, alt kademelere parça parça verilecek.

Planın orijinal metninden alıntılar (Patris gazetesinden yayımlanan versiyon):

• "İlk hedefimiz Garanti Anlaşması'nı ortadan kaldırmak... Sonra plebisitle kendi geleceğimizi seçmek."
• "Dış müdahale olursa hızlı hareket etmeli, oldu-bitti yaratmalıyız."
• "Türkler veto hakkıyla fren yapıyor, bunu kaldırmalıyız."

Planın Uygulanması ve Sonuçları

Plan, 21 Aralık 1963'te (Kanlı Noel) devreye sokuldu. Rum kuvvetleri Türk mahalle ve köylerine saldırdı. Sonuç: 364 Kıbrıs Türkü şehit, 103 köy boşaltıldı.

Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) direnişiyle plan tam başarıya ulaşamadı, ancak Kıbrıs Türkleri adanın küçük enclaves'lerine sıkıştı.

Bu plan, Kıbrıs sorununun dönüm noktalarından biri olarak kabul edilir ve 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın zeminini hazırlayan faktörlerdendir.

Saldırıların Başlaması: 20-21 Aralık Gecesi

20 Aralık'ı 21 Aralık'a bağlayan gece, Lefkoşa'nın Tahtakale mahallesinde bir kontrol noktasında başlayan olaylar hızla yayıldı. Rum polis ve EOKA militanları, Türk mahallelerine saldırdı. Silahsız siviller hedef alındı, evler basıldı.

Saldırılar kısa sürede organize bir katliama dönüştü. Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) direnişiyle Rum planı tam başarıya ulaşamasa da, ada genelinde korku ve göç dalgası başladı.

Kumsal Katliamı: Barbarlık Müzesi'nin Acı Hikâyesi

24 Aralık 1963 tarihinde, Lefkoşa'nın Kumsal bölgesinde yaşanan olay, Kanlı Noel saldırılarındaki vahşetin en çarpıcı örneği olarak tarihe geçti. Kıbrıs Türk Kuvvetleri Alayı'nda görevli Tabip Binbaşı Dr. Nihat İlhan'ın evi, Rum militanlar (EOKA) tarafından basıldı. Binbaşı İlhan o sırada görevdeydi ve evde eşi Mürüvvet İlhan ile üç küçük çocuğu (Murat 6 yaşında, Kutsi 4 yaşında, Hakan 6 aylık) bulunuyordu.

Rum militanlar eve girerek aileye ateş açtı. Mürüvvet İlhan, çocuklarını korumak için onları banyonun küvetine sakladı, ancak katliamdan kaçamadılar. Dört masum sivil – anne ve üç çocuk – küvette kurşunlanarak şehit edildi. Bu görüntü, olay yerine gelenlerin ve daha sonra müzeyi ziyaret edenlerin unutamayacağı bir trajedi haline geldi.

Bu facia, "Banyo Katliamı" veya "Kumsal Katliamı" olarak tarihe geçti. Ev bugün Barbarlık Müzesi olarak ziyaretçilere açık; küvetteki izler ve eşyalar hâlâ sergileniyor.

Olayın Detayları ve Tanık Anlatıları

• Binbaşı Nihat İlhan, olay gecesi alayda nöbetçiydi. Eve döndüğünde ailesinin katledildiğini gördü. Daha sonra anılarında, "Rüyamda görmüştüm" diyerek olayın şokunu anlattı.
Katliam, Akritas Planı'nın uygulandığı saldırılar zincirinin bir parçasıydı. Aynı bölgede komşuları da hedef alındı.
• Olayın fotoğrafı (küvetteki anne ve çocuklar), dünya basınında yayımlanarak Rum vahşetini belgeledi ve Kıbrıs Türk mücadelesinin sembolü oldu.

Barbarlık Müzesi'nin Kuruluşu

Katliamın gerçekleştiği ev, 1966 yılında Barbarlık Müzesi olarak düzenlendi ve ziyarete açıldı. Müze, Lefkoşa'da (Kuzey Kıbrıs) bulunuyor ve şu unsurları sergiliyor:

• Orijinal banyo küveti ve kurşun izleri (delikli küvet korunmuş halde).
• Ailenin eşyaları, fotoğrafları ve kişisel belgeleri.
• Kanlı Noel dönemine ait diğer belgeler, fotoğraflar ve tanıklıklar.

Müze, TİKA tarafından restore edilerek modern hale getirildi. Ziyaretçiler, olayın vahşetini yerinde görerek Kıbrıs Türklerinin yaşadığı acıyı hissediyor.

Şehit Sayısı ve Göç: 364 Şehit, 103 Köyün Boşaltılması

Saldırılar Lefkoşa'yla sınırlı kalmadı; Mağusa, Limasol, Baf ve köyler hedef alındı. Toplam 364 Kıbrıs Türkü şehit oldu, 174 Rum hayatını kaybetti. 103 Türk köyü boşaltıldı, 25 binden fazla insan mülteci konumuna düştü.

Türkiye'nin Tepkisi ve Uluslararası Boyut

Türkiye, garantörlük hakkıyla harekete geçti. Başbakan İsmet İnönü'nün mektupları ve Türk jetlerinin uyarı uçuşları saldırıları durdurdu. BM ve NATO devreye girdi, Yeşil Hat çizildi.

Sonuçları: 1974 Barış Harekâtı'na Giden Yol

Kanlı Noel, toplumlar arası çatışmaların başlangıcı oldu. Türkler adanın %3'üne sıkıştı. Bu travma, 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı'nın zeminini hazırladı.

Yıldönümünde Hatırlamak: Unutulmayan Dersler

Barbarlık Müzesi ve tanık anlatıları, barışın ne kadar kırılgan olduğunu hatırlatıyor. Kıbrıs Türkü'nün varoluş mücadelesi, unutulmamalı.

---

Diğer Yazılar

Erwin Rommel: Çöl Tilkisi

Erwin Rommel 15 Kasım 1891'de Almanya'nın Ulm şehrine 45 km uzaklıktaki Heidenheim'da doğdu. 17 Kasım 1891'de de vaftiz edildi. Yerel çevrede ileri gelen bir ailenin kızı olan annesi Helena von Luz ve bir Protestan okulunda müdürlük yapan ve adını aldığı babası Prof. Erwin Rommel'in ikinci oğulları olarak dünyaya geldi.

Adolf Hitler'in Hayatı

“Kendimi, Tanrı'nın iradesini yerine getiren biri olarak görüyorum — Yahudileri ortadan kaldırmakla görevlendirilmiş biri olarak.”

SS'in Adamları: Hermann Fegelin

Hermann Otto Fegelein, 30 Ekim 1906'da Ansbach, Bavarya, Almanya'da dünyaya geldi. Küçük bir çocukken babasının Münih'teki binicilik okulunda çalıştı.